VÌ SAO HARUKI MURAKAMI “LẠI” MỘT LẦN NỮA HỤT NOBEL VĂN CHƯƠNG?

Cứ mỗi mùa Nobel về, Haruki Murakami lại là cái tên không-thể-không-bị-nhắc-đến khi ông luôn nhận được tỉ lệ đặt cược cao, còn những trang báo mạng thì thi nhau đăng tải về “một Leonardo DiCaprio của văn chương”.

Lý do chính trị có thể nói là nguyên nhân được giới học thức đưa ra nhiều nhất khi nhắc đến sự “hụt” giải của ông. Thậm chí, một số nhà phê bình thậm chí còn cho rằng những câu trả lời phỏng vấn của ông trên báo chí về những tranh chấp chủ quyền Đảo Điếu Ngư của Nhật Bản và Trung Quốc cùng với việc sử dụng tiếng nói của mình về những vấn đề chính trị nổi cộm trong lễ trao giải Franz Kafka là hướng đến giải Nobel.

Giải Nobel không hề công khai bất cứ một văn bản hay một phát ngôn nào về những liên quan chính trị trong sự lựa chọn của mình quá rõ ràng, nhưng ta đều biết đây là một ảnh hưởng quan trọng trong quyết định của họ. Karel Capek dẫu 7 lần được đề cử nhưng Viện Hàn Lâm Thụy Điển vẫn không gọi tên ông vì sự bành trướng của chủ nghĩa phát xít vào những năm 30 và 40 của thế kỉ XX.

Một vài sự kiện khác minh chứng cho sợi dây liên hệ giữa chính trị và giải Nobel:

Năm 1964, Jeans-Paul Satre từ chối giải Nobel vì một trong những lý do liên quan đến cá nhân, trong đó ông cho rằng Nobel như một hình thức chính trị.
Năm 1968, nhà văn Nhật Bản Kawabata Yasunari được nhận giải Nobel đúng vào ngày kỉ niệm 100 năm hiện đại hóa văn học Nhật Bản.

Ngoài những lựa chọn mang tính chính trị, Viện hàn lâm Thụy Điển từ lâu cũng được cho rằng rất ưa chuộng văn chương đậm chất chính trị, với những chủ đề nặng nề, gây tranh cãi, kén độc giả và “quái lạ”. Sách bán chạy vì thế không nằm trong danh sách ‘yêu thích’ của ban giám khảo. Hầu như tính hàn lâm trong sự lựa chọn của Viện Hàn Lâm Thụy Điển đối lập với sự phổ biến và được ưa chuộng của những tác phẩm đã được xuất bản của Haruki Murakami. Bàn sâu hơn, không phải ông không có được những yếu tố mà những nhà trao giải cần, tuy nhiên chỉ đơn giản văn chương ông không thuộc gu của những người cầm cần nảy mực. Điều đó khiến ông không ngừng là lựa chọn cần xem xét lại sau nhiều mùa công bố giải. Thật ra, ta cũng phải nhìn nhận một khả năng rất có thể xảy ra là ông sẽ không bao giờ nhận được giải như bao cái tên sáng giá khác đã bị bỏ qua vào thế kỉ trước.

Với sự mở rộng định nghĩa về văn chương mà giải Nobel đã mang đến vào 2016 với người đoạt giải là Bob Dylan, có thể Haruki Murakami sẽ lại càng khó có được cho mình giải thưởng danh giá này hơn khi ông còn phải cạnh tranh với những nhạc sĩ lớn (hoặc biên kịch lớn, biết đâu được) trên thế giới. Mặt khác, thừa nhận sự lên ngôi của văn hóa đại chúng, có thể những thành phần ban giám khảo sẽ lưu ý hơn đến trường hợp của nhà văn Nhật Bản khi khoảng cách giữa “văn chương đại chúng” và “văn chương hàn lâm” được xích lại. Và biết đâu được, Haruki Murakami sẽ là cái tên được xướng tên vào Nobel 2018.

Bài được đăng tại Nhã Nam Thư Quán. 

#H #Nobel

Leave a Reply

%d bloggers like this: