REVIEW CỦA WINNY: Thiếu nữ đeo hoa tai ngọc trai – TRACY CHEVALIER

(c) Phạm Thu Nga

   Mình đến với quyển sách này phải nói là hoàn toàn tình cờ. Lần đầu tiên nhìn thấy cũng là lúc quyết định mua. Khi đó mình đang trong cửa hàng tại đường sách Nguyễn Văn Bình. Thứ hấp dẫn đầu tiên là cái tựa “Thiếu nữ đeo hoa tai ngọc trai”, bởi những thứ liên quan đến thiếu nữ mình cho là đại diện cho sự trong sáng, trinh nguyên và thuần khiết. Mình đọc những dòng giới thiệu ở bìa bốn hai lần và đã quyết định mua nó ngay. Thú thực là mình không có thói quen đọc thử phía trong, chỉ bìa bốn và cùng lắm là thêm những thông tin của tác giả ở bìa gấp. Mình hoàn toàn chưa biết gì về quyển sách này trước đó, giờ quyết định mua chỉ là thử một lần đặt cược. Trong số những quyển sách mới mua về, mình đã chọn đọc nó trước tiên. Chỉ là một quyển sách tương đối nên chỉ trong một ngày rưỡi thì mình đã đọc xong.

(C)

   Nội dung đã được giới thiệu ở bìa bốn quyển sách. Câu chuyện được lấy cảm hứng từ bức danh họa “Thiếu nữ đeo hoa tai ngọc trai” của họa sĩ Johannes Vermeer, một danh họa người Hà Lan sống ở thế kỷ 17. Vì hoàn cảnh gia đình, Griet đến nhà vị họa sĩ làm hầu gái lo việc giặt giũ, nấu ăn, trông nom những đứa con, dọn dẹp phòng vẽ. Ban đầu chỉ là như thế nhưng dần dần Griet được Vermeer giao cho việc nghiền màu, pha màu, đi mua màu vẽ… dần dần trở thành một phần công việc của Vermeer cũng như trở thành nhân vật chính trong bức tranh để đời. Rồi giữa họ nảy sinh những rung cảm thầm kín nhẹ nhàng, gây ra những ghen tức, lừa dối trong gia đình vốn nề nếp và bình yên.

   Truyện được kể ở ngôi thứ nhất qua góc nhìn của Griet. Cô gái nhỏ mười sáu tuổi nhưng già dặn, thông minh và tinh tế hơn so với tuổi hay thân phận. Những câu văn đơn giản hết mức, rất ít nghệ thuật trong đó nhưng vẫn toát lên sự tỉ mỉ và gợi cảm. Tỉ mỉ và chi tiết ngay cả việc lau dọn phòng vẽ. “Từ chỗ bức thư, tôi dùng tay để đo khoảng cách tới chiếc chổi lông, sau đó đặt các ngón tay của mình vào những điểm khác nhau ở một bên chiếc chổi lông. Tôi nhấc nó lên, lau bụi, đặt nó lại vào chỗ cũ, rồi đo khoảng cách từ đó đến bức thư”. Griet có con mắt nghệ thuật tinh tế kỳ lạ, chính điều đó đã đưa cô đến gần hơn thế giới của Vermeer. Cách cô miêu tả từng chi tiết của ánh sáng, màu sắc, từng dáng vẻ cử động của người mẫu trong bức tranh, dường như có thể thấy bức tranh sống động hiện ra ngay trước mắt. “Con gái người thợ nướng bánh đứng trong một góc sáng sủa bên cạnh cửa sổ. Cô ta đối mặt với chúng ta nhưng lại nhìn ra bên ngoài cửa sổ, nhìn xuống bên phải. Cô ta mặc một cái áo chẽn bằng lụa và nhung, màu vàng pha đen, váy màu xanh đạm, và một chiếc mũ trắng rủ hai vạt xuống dưới cằm cô ta”, “khi cha nhìn chiếc mũ đủ lâu, cha sẽ thấy ông ấy vẽ nó không hoản toàn màu trắng, mà hơi có màu xanh, tím rồi lại vàng”.

   Cũng chính những câu văn giản dị trong sáng ấy đã đưa Griet đến với sự rung cảm đầu đời dành cho ông chủ của mình. Đó là một cảm xúc không lời, thầm lặng, đến với Griet một cách kín đáo và êm ái. Đến khi hay biết, cô đã đắm chìm trong nó. Bước lên lầu nơi có căn phòng vẽ với tranh, màu sắc, ánh sáng, đó là một thế giới khác xa sự nghèo đói của gia đình, sự vất vả của công việc hầu gái, mùi máu tanh của anh hàng thịt, đó là một thế giới đầy mộng mơ và đẹp đẽ, cô đã dành tình yêu cho thế giới đó cũng như cho chủ nhân của căn phòng đó. Griet chợt xuyến xao trước những đụng chạm vô tình, chợt đỏ mặt trước cái nhìn chăm chú… quá đỗi nên thơ và dịu dàng, hoàn toàn không vướng chút xác thịt trần tục, để lại những khắc nghiệt của cuộc sống mưu sinh phía sau. Lần đầu tiên trong đời Griet biết có những thứ đẹp đẽ như thế, lần đầu tiên trong đời sự nhạy cảm nghệ thuật của Griet có người nhìn nhận và thấu hiểu. Điều này là rất quan trọng, bởi đâu phải ai cũng được người khác nhìn ra và công nhận những khao khát về cái đẹp tột cùng trong con người mình. Vermeer chưa từng vẽ vợ của mình bởi vì cô không hiểu, nhưng ông đã dành trọn tâm huyết cả đời mình vào bức tranh vẽ Griet. Giữa Vermeer và Griet, chợt nhận ra là họ thấu hiểu và đồng điệu nghệ thuật đến kỳ lạ.

   Rất khó để nói họa sĩ Vermeer có dành lại chút rung cảm tình yêu tương tự như của Griet không. Trong mắt Griet thì ông luôn hiện ra với hình ảnh của một họa sĩ gắn liền với những bức tranh, để việc nuôi dạy con cho vợ và việc bán tranh cho người mẹ. Ông hoàn toàn đắm chìm vào thế giới của riêng mình, dường như là đang trốn chạy thực tại khó khăn với những khoản nợ, giấu mình vào những bức tranh. Người họa sĩ cả đời chỉ có những bức tranh, tạo cho mình một thế giới riêng với những bức tranh được vẽ trong hàng tháng trời bất kể việc bán tranh là kế sinh nhai duy nhất của cả gia đình tám người và hai người hầu. Đó là bi kịch của một thiên tài. Người bảo trợ duy nhất của Vermeer là Ruijven, nhưng vì thế mà ông ta muốn gì được nấy kể cả những hành động khiếm nhã với Griet và muốn có được một bức tranh với cô. Tuy sau đó Vermeer đã thỏa thuận chỉ vẽ bức tranh một mình cô nhưng vẫn là buộc Griet làm điều cô không thích, kể cả buộc cô phải đeo đôi hoa tai ngọc trai khi cô vốn không hề có lỗ xỏ hoa tai. Griet đã phải chịu đau đớn và tai sưng tấy để thỏa mong muốn của Vermeer. Là nỗi đau của tình yêu, cũng là nỗi đau vì nghệ thuật. Nhưng đến cuối cùng, người đàn ông mà cô đã dành trọn tình yêu thuần khiết đầu đời ấy lại không thể bảo vệ cô khi vợ Vermeer buộc tội cô lấy cắp đôi hoa tai. Cô đã lựa chọn rời xa khỏi cái thế giới là một mớ bòng bong của tình cảm, giả dối, thủ đoạn và ghen ghét đó. Vốn dĩ cái thế giới ảo mộng ấy không dành cho cô, cô đã lựa chọn cuộc sống thực tế và khôn ngoan hơn với Pieter anh hàng thịt. Kể cả khi được Vermeer để lại đôi hoa tai khi ông mất, Griet vẫn quyết định bán nó đi. 

   Vẻ đẹp của câu chuyện không đến từ những kịch tích dồn dập mà thật chậm rãi và trong veo. Nó đến từ sự đơn giản và tinh tế trong từng câu chữ và chi tiết. Griet với sự thông minh và tỉ mỉ dần dần chinh phục trái tim người đọc cũng như một phần nào đó trái tim Vermeer. Có thể Vermeer không yêu Griet mà chỉ nhìn nhận cô với con mắt cảm thụ vẻ đẹp của một họa sĩ nhưng giữa họ đã nảy sinh những xúc cảm đồng điệu về tâm hồn và nghệ thuật. Vermeer có thể yếu đuối, ích kỷ trong thế giới riêng của mình và thiếu bản lĩnh nhưng ít ra cũng đã dành cho Griet sự trân trọng những thứ mà cô chưa từng được trân trọng. Cho dù đó là lần duy nhất trong đời, nhưng những dư vị ngọt ngào của nó là đã đủ cho cả một đời người tạo nên kiệt tác.

   Yêu thích: 4.5 / 5.

Cám ơn bạn Winny đã đồng ý cho đăng lại bài viết này.

Tên tác phẩm: Thiếu nữ đeo hoa tai ngọc trai.

Tên gốc: Girl with a pearl earring.

Tác giả: Tracy Chevalier.

Quốc gia: Anh.

 

Leave a Reply

%d bloggers like this: