REVIEW: “MÙI HƯƠNG” – PATRICK SUSKIND (Winny Nguyễn)

Ảnh: Winny Nguyễn
Bài gốc được đăng tại đây.

 

Đây chắc chắn là quyển sách không thể bỏ qua đối với những ai yêu thích thế giới mùi hương, thế giới của hàng ngàn mùi thơm kỳ diệu và huyền ảo, là một cuốn sách truyền cảm hứng đích thực cho các perfumer. Trước đây mình có tìm hiểu kha khá về các loại nước hoa và mùi hương, say đắm các bài viết về nước hoa đặc biệt là hai trang Mann up và Nàng thơ, cho nên quyển sách đến với mình chỉ có thể nói là “ngây ngất”.
Truyện kể về Jean-Baptiste Grenouille, một đứa trẻ mồ côi được sinh ra với một khướu giác siêu phàm, có thể ngửi được hàng triệu mùi hương, ghi nhớ, lưu giữ, hòa trộn một cách chuẩn xác và tuyệt đối. Không mùi hương nào mà gã chưa từng biết đến, không mùi hương nào mà gã chưa từng đắm chìm, gã chính là một bậc thầy, một thiên tài về mùi hương không ai sánh bằng, dùng mùi hương để dẫn dắt tất cả những thứ khác. Gã có thể biết ai đang đến, trời sắp mưa nhờ vào mùi của nó, biết chính xác một mùi hương trong bóng tối, biết hòa trộn tỉ lệ của một vị nước hoa dù chỉ một lần ngửi qua. Gã là kẻ điều khiển và nắm giữ mùi hương.
Trừ một ngoại lệ duy nhất. Gã không hề ngửi được mùi hương của chính cơ thể mình, bởi vốn dĩ gã không hề có mùi hương. Gã là kẻ bên lề xã hội, gã không được người khác thừa nhận. Gã hoàn toàn là con số không. Không ai muốn đến gần gã hay chạm vào gã. Họ nhận ra sự thiếu vắng một cái phần người, một linh hồn trong gã. Ngay cả một thứ đồ vật bé nhỏ nhất cũng có một mùi hương nào đấy, nhưng gã hoàn toàn không có, không có cả mùi thơm hay mùi thúi.
Qua nhiều năm tháng, gã học được các cách chế biến và lưu giữ mùi hương. Gã tạo được cho mình mùi hương con người, giúp gã hòa nhập vào con người và xã hội. Nhưng đó không phải là mục đích của gã – gã muốn một mùi hương khiến tất thảy đều say mê, ngây ngất, sẽ lao vào gã và thèm muốn gã. Hắn là trẻ mồ côi, cô độc và bị xa lánh, bị bỏ rơi, bị đối xử tàn nhẫn, suốt đời phải mang hình dáng xấu xí, bị khinh rẻ và luôn nằm ở tầng lớp cuối cùng của đáy xã hội. Vì thế hắn luôn khao khát khỏa lấp cái cô độc, muốn vươn lên vị trí cao hơn, muốn làm bá chủ cái thế giới của gã. Thế giới của gã chính là mùi hương, gã muốn tạo ra một mùi hương đỉnh cao thượng thừa. Gã tự tạo cho mình một vương quốc mùi hương nơi gã làm bá chủ và ngự trị. Gã muốn Vĩ Đại, Độc Nhất, Tuyệt Vời. Gã từ thấp kém nhất muốn đạt được sự vĩ đại nhất. Đó là mùi hương được gã tạo ra từ 25 trinh nữ xinh đẹp, mơn mởn và trong trắng, biến gã thành một thiên thần, khiến toàn bộ mọi người phải quỳ gối dưới chân gã, không còn xem gã là kẻ giết người, tôn vinh hắn lên bậc thánh thần. Đó là mùi hương tối thượng, tinh khiết và đỉnh cao của thế giới con người, thậm chí vượt qua giới hạn trần thế bởi nó có khả năng đổi trắng thay đen, khiến tất thảy đều ngây ngất, rạo rực. Đó là những gì tinh túy nhất, thấm đẫm sự đam mê, ngây ngất, thèm khát nhất của con người. Cả cuộc đời Grenouille là hướng đến sự tuyệt mỹ đỉnh cao, hướng đến cái đẹp thuần túy bất chấp cách thức và hậu quả. Gã quá vô cảm để có thể nhận ra đó là một tội ác, gã chỉ quan tâm đến mùi hương tối thượng. Khát khao một cách điên cuồng, không gì kiềm hãm được, Grenouille là một con quỷ đội lốt người. Cả một câu chuyện dồn đọng cho cái kết đấy bất ngờ. Từ một kẻ không có mùi hương, gã đã tạo ra mùi hương điều khiển nhục dục của con người. Từ một kẻ bị ghê tởm và khinh bỉ, gã được mọi người tôn vinh. Đó là một cái khinh bỉ hoàn hảo vào xã hội hôi thối. Không có gì ăn khớp với nhau – mùi hương tuyệt phẩm và xã hội thối nát, ác quỷ mang trên mình mùi hương thánh thần, kẻ không mùi hương lạc lõng giữa chốn con người, tất cả dẫn đến bi kịch tất yếu.
Sẽ có nhiều cảm xúc khi khép quyển sách lại. Ngây ngất vì thế giới quá đẹp nhưng cũng quá tàn nhẫn của mùi hương, mê đắm bởi sự xuất sắc trong cách xây dựng nhân vật và cốt truyện, hay thương cảm cho một kẻ giết người vì động cơ duy mỹ nhưng ích kỷ? Grenouille là thiên tài độc nhất vô nhị, nhưng không được công nhận đúng đắn trong một xã hội vốn đã đầy rẫy sự thối nát, từ nhỏ đã không được yêu thương như vốn dĩ một đứa trẻ phải được hưởng, tất cả là một bi kịch đã đẩy thiên thần thành ác quỷ. Thiên tài luôn tìm kiếm sự tuyệt đối, chính vì vậy một gã sẽ trở thành vĩ nhân tuyệt nhất, hoặc là sẽ trở thành ác quỷ tồi tệ nhất. Grenouille sinh ra ở địa ngục, dường như số phận phải trở thành ác quỷ. Đến cuối cùng, hắn mới biết được là nơi của con người không thuộc về hắn, ở đâu cũng ngạt thở cả, gã không thiết sống nữa. Gã đã đạt đến đỉnh cao quyền lực, nắm giữ được mọi mùi hương và điều khiển được toàn bộ con người, nhưng cái thứ quyền lực ấy không thể làm cho gã tự ngửi ra mình. Dù cho gã đứng trên đỉnh cao thế giới, nhưng không ai biết được sức mạnh của gã, không ai biết được cái mùi hương tuyệt đỉnh kia đã được chế tạo công phu như thế nào. Một kịch sĩ không có khán giả, một thiên tài không được công nhận. Với gã, điều đó là vô nghĩa, giống như cả cuộc đời hắn hoàn toàn là vô nghĩa. Hắn chọn cái chết đau đớn nhất, tưới đẫm mùi hương ấy lên người rồi bị xé xác hàng trăm mảnh rồi bị ăn thịt, để không còn lại gì dù chỉ là một mảnh nhỏ của hắn.
Nội dung tuyệt vời đậm chất ma mị quyến rũ đến trang cuối cùng, cốt truyện độc nhất vô nhị suốt từ khi nó ra đời đến nay và có lẽ mãi không có đối thủ, từ ngữ đẹp đến nao lòng, chạm đến giới hạn cao nhất của ngôn ngữ bởi ở vị trí đó, từ đó nếu thay bằng một từ nào khác thì sẽ phá hỏng ngay câu chuyện. Các quy trình chế tạo mùi hương được miêu tả một cách say mê, công phu và kỹ càng, là cuồng say của Grenouille cũng chính là những cuồng say của người đọc. Mùi hương là cái thân thuộc, là cái mà ta hằng ngày hít vào thở ra, là sự sống của con người và vạn vật, nhưng đâu phải ai cũng bận tâm tới nó. Hầu hết chúng ta chỉ xem đó là điều hiển nhiên, nhăn mũi trước một mùi khó chịu hay thích thú trước một hương thơm nhưng mấy ai có đủ đam mê, có đủ đắm say cho thế giới mùi hương tuyệt mỹ ấy? Mùi hương mong manh, vô hình, nhiều khi chỉ là khoảnh khắc, nay được lắng đọng lại, được hữu hình lại thành những con chữ trong trang sách. Đọc những quyển sách thế này mới biết từ ngữ của chúng ta phong phú biết dường nào và đẹp đẽ biết dường nào, một hiện tượng, một mùi hương mà có biết bao nhiêu sắc thái từ ngữ để diễn tả. Toàn bộ quyển sách được viết bằng mùi, từ các loại mùi hôi hỗn tạp của thành phố Paris đến mùi thơm ngào ngạt của nước hoa, từ mùi người đầy mồ hôi và pho mát cho đến mùi trinh nữ tinh khiết và tuyệt diệu… Mọi quan sát, mọi câu chuyện đều là mùi hương dẫn dắt. “Con người có thể nhắm mắt trước sự vĩ đại, trước sự khủng khiếp, trước cái đẹp và có thể bịt tai trước những tiếng du dương hay ầm ĩ. Nhưng người ta không thể trốn mùi thơm là anh em của hơi thờ. Nó theo hơi thở vào người, không cưỡng lại được nếu họ muốn sống. Mùi thơm sẽ đi vào ngay trung tâm họ, vào thẳng trong tim để quyết định ở đó một cách dứt khoát về cảm tình hay khinh thường, ghê tởm hay thích thú, yêu hay ghét. Ai nắm được mùi hương cũng sẽ chế ngự được tim người”. Quyển sách đã chạm đến cái bẩn thỉu xấu xa nhất, nhưng cũng đồng thời chạm đến cái tuyệt đỉnh thăng hoa nhất. Và đúng như thế, quyển sách hoàn toàn đã mê hoặc và nắm trọn trái tim người đọc.

Leave a Reply

%d bloggers like this: