REVIEW: BAY TRÊN TỔ CHIM CÚC CU – KEN KESEY (Winny Nguyễn)

Bài gốc đã được đăng ở đây: BAY TRÊN TỔ CHIM CÚC CU – KEN KESEY

Kenneth Elton “Ken” Kesey (1935-2001) sinh ra ở Mỹ. Ông từng theo học tại Đại học Orgeon và Đại học Stanford, có thời gian làm việc tại khu điều trị tâm thần đồng thời tình nguyện tham gia làm vật thí nghiệm trong chương trình nghiên cứu về ảnh hưởng của thuốc kích thích lên người. Trải nghiệm này đã đóng góp rất nhiều vào thành công của “” được xuất bản vào năm 1962.

Cuộc sống bình lặng và khuôn khổ của một trại điều dưỡng tâm thần bỗng chốc bị đảo lộn bởi sự xuất hiện của McMurphy – một tội phạm bị tình nghi có triệu chứng tâm thần nhưng thực chất là hắn đang trốn án lao động khổ sai ở nhà tù. Hắn hoang dã, bất trị, cười nói liên tục, trở thành thủ lĩnh của mọi cuộc vui. Hắn nhanh chóng nhận ra ách thống trị kìm kẹp của y tá trưởng Ratched và thực hiện cuộc nổi dậy chống lại. Ratched là đại diện cho Liên hợp, đại diện cho cái xấu và cái ác luôn muốn kiềm hãm tự do của người khác. Đằng sau vẻ ngoài thanh lịch nhẹ nhàng là một bộ óc thối rữa bên trong. Thay vì tích cực chữa trị cho những bệnh nhân, y tá và những nhân viên của mụ làm họ yếu đi để dễ bề giam cầm trong khuôn khổ, thực hiện các quy tắc của chúng, sống như chúng sai khiến. Chúng biến những người đàn ông vốn không khác gì những người bình thường ngoài kia là bao – trở thành những con thỏ dễ bảo, nhút nhát và bất lực. Nơi đây, thế giới thuộc về những kẻ mạnh. Với những bệnh nhân dám vượt ngoài khuôn khổ, chúng dùng liệu pháp sốc điện để trừng phạt và làm gương cho những người khác.


Những bệnh nhân kia, ngạc nhiên thay khi họ không hề bị điên, thậm chí rất nhiều người trong số họ vào trại là do bản thân tự nguyện. Một vài người trải qua những tổn thương tâm lý nặng nề, Sefelt bị động kinh, Billy khổ sở vì nói lắp… họ chỉ khác với số đông. Cuộc sống ở trại tâm thần không phải là thiên đường, nhưng vẫn còn quá bình yên so với cuộc sống bên ngoài chỉ dành cho những kẻ mạnh. Họ để mặc cho mọi thứ khống chế và điều khiển, chấp nhận bị xem là kẻ điên, thu mình lại để được sống yên ổn. Nhưng với McMurphy thì không có yên phận và chấp nhận. Hắn ngang tàng và bất trị như một con ngựa hoang, tự do làm những gì mình muốn, chẳng sợ bất cứ điều gì cả. Hắn khuấy tung mọi thứ, tổ chức những cuộc chơi ăn tiền, lập phòng chơi đánh bài, bỏ làm việc để đòi giờ xem thể thao, cùng mọi người chơi bóng rổ. Hắn liên tục khiến y tá trưởng và các hộ lý phải phát điên vì những trò chống đối ranh mãnh. Hắn kết nối những bệnh nhân lẻ loi lại với nhau, trở thành thủ lĩnh tinh thần của họ. Hắn là người duy nhất nhận ra phần người trong con người của những bệnh nhân nơi đây, hắn thắp lên ngọn lửa nhiệt huyết vốn đã bị vùi dập lụi tắt từ lâu, thức tỉnh niềm ham sống, trao tặng cho họ những khao khát tự do, nhắc nhở họ đã từng là những người như thế nào, họ đã từng sống đầy khao khát và đẹp đẽ như thế nào. Cuộc sống thực sự là ở ngoài kia, vẫy vùng nơi biển rộng trời cao. Trên con tàu ra biển đánh cá do McMurphy tổ chức, chưa bao giờ họ vui vẻ đến thế, cười nhiều đến thế và tự do vẫy vùng đến thế. Giữa biển cả bao la, không gì có thể giới hạn những khát khao vô tận của con người.
Cuối truyện, McMurphy chết đi nhưng những khao khát tự do mãnh liệt của hắn vẫn còn đó. Hán đã tiếp ý chí và sức mạnh cho những người khác. Một vài người xin ra viện, và Bromden – ban đầu giả câm điếc để an phận, đã thực hiện nốt cuộc cách mạng của người thủ lĩnh: đập tan cửa kính và trốn khỏi viện, bắt đầu cuộc sống tự do đích thực. Những bệnh nhân này đã bị kiềm kẹp quá lâu, lạc lối trong bóng tối u mê của những bất ổn, cho đến khi vị thủ lĩnh, nhà cách mạng xuất hiện. McMurphy là biểu tượng mãnh liệt về tình yêu tự do, hắn không chỉ đấu tranh cho tự do của mình mà còn truyền cảm hứng và khao khát cho những người xung quanh. Những song sắt và cửa kính có thể giam hãm thân thể họ nhưng không thể kiềm giữ tinh thần tự do, phóng khoáng vốn là những khát vọng chân chính của con người dù là ai, dù là ở bất kỳ đâu.
Những câu chữ trong “Bay trên tổ chim cúc cu” vừa sảng khoái vừa bi thương, đề cao tinh thần tự do và khát vọng sống một cuộc sống đích thực của con người – là giá trị nhân bản sâu sắc mà rất nhiều tác phẩm kinh điển hướng đến. “Bay trên tổ chim cúc cu” có mặt trong những cuốn sách vĩ đại nhất của thế kỷ 20 và bộ phim chuyển thể cùng tên là một trong ba bộ phim hiếm hoi suốt lịch sử giải Oscar từng thắng giải Big Five – bộ năm giải thưởng quan trọng nhất của giải thưởng điện ảnh danh giá này. “Bay trên tổ chim cúc cu” với những giá trị vĩnh hằng và bất diệt là một kiệt tác xuyên thời gian với sức mạnh không thể bị lãng quên.

Đánh giá: 5/5.
Yêu thích: 3,5/5.

Leave a Reply

%d bloggers like this: