Hồ – Dương Khánh Linh [Mọt sách Nhã Nam 2017]

Hồ hay câu chuyện của nhiều con người

 

Trước khi viết về cuốn sách tôi đọc, tôi xin chia sẻ một chút về tình yêu với sách của mình. Mọi người bắt đầu đọc sách từ bao giờ? Tôi thì bắt đầu đọc từ hồi lớp 2 bằng những câu chuyện cổ tích, chuyện thần thoại Hi Lạp của anh tôi. Cứ như vậy cho đến bây giờ và chắc chắn là đến mãi sau này tôi cũng sẽ không xa rời sách được. Điều gì đã gắn kết tôi với sách đến vậy? Tôi thực sự coi sách là một người bạn. Những lúc tôi có chuyện không vui, tôi hay ngồi dựa lưng vào tường cạnh cửa sổ và đọc một cuốn sách để cho tâm trí dần dần bình tĩnh, thư thái trở lại. Và cũng thật kì lạ là, những lúc tôi không vui như thế, những lúc tôi có một thắc mắc gì đó tại sao lại thế này, tại sao lại thế kia thì tôi luôn tình cờ tìm được một cuốn sách có thể trả lời cho mình những câu hỏi đó hay khiến tôi ngộ ra điều gì đó và trở nên vui vẻ, lạc quan hơn. Có lẽ đây chính là điều tôi thích nhất, bởi vì nó khá là nhiệm màu. Nó khiến tôi có suy nghĩ là có một vị thần hay một sức mạnh thần bí nào đó rất quan tâm đến mình và đang âm thầm giúp đỡ, rèn luyện mình qua những cuốn sách. Suy nghĩ đó khiến tôi nghĩ cuộc sống này thật kì diệu, thật bí ẩn và nó phần nào giúp tôi giữ lại tâm hồn trẻ con trong người đến tận bây giờ. Tôi có thể tưởng tượng ra cảnh mình là bà cụ 80 tuổi chưa lớn đã già và vẫn làm những điều ngộ nghĩnh, ngẫu hứng. Bà già đó luôn thấy cuộc sống tràn ngập niềm vui và phép màu, thấy những điều mà những người trưởng thành không thấy hay lờ đi.

 

Cuốn sách mà tôi đọc có tên là “Hồ” của tác giả Kawabata Yasunari. Tác phẩm này đoạt giải Nobel Văn chương 1968 và đó cũng là một trong những lý do tôi mua cuốn sách này, vì tôi muốn biết điều gì đã khiến nó đạt giải Nobel. Nói vậy thôi, nhưng có lẽ cũng là cuốn sách này chọn tôi, hay là nói nó bị những suy nghĩ, mơ ước của tôi hút về.

 

Nhân vật chính của tác phẩm này là Momoi Gimpei. Anh chàng này đã xuất hiện như một kẻ bí ẩn và có vẻ từng phạm tội, mà anh ta phạm tội thật. Các nhân vật khác trong truyện là cụ già Arita, Machie, Miyako, Hisako,… Thông qua câu chuyện và dòng hồi tưởng  của Gimpei mà câu chuyện về cuộc đời của các nhân vật này cũng dần được tiết lộ. Gimpei thì là một kẻ có sở thích theo dõi phụ nữ. Machie, Miyako và Hisako là những phụ nữ trẻ được hắn bám đuôi. Cụ già Arita là người sống cùng Miyako và là hiệu trưởng nơi Machie đang học. Machie lại là người yêu của em trai Miyako. Còn Hisako là học sinh của Gimpei. Như các bạn có thể thấy là  các nhân vật trong truyện đều có một sợi dây liên kết vô hình với nhau. Điều này đúng với cả cuộc sống thực. Khi chúng ta gặp một người mà chúng ta không quen, không hề biết gì về người đó, chúng ta cứ nghĩ mình chẳng có can hệ gì đến người đó, nhưng thực ra là có. Mỗi hành động của ta tác động lên người này, hành động người nọ lại tác động lên người kia, cứ như thế, như thế, dám chắc rằng người mà chúng ta cho là xa lạ đó đã, đang và sẽ đón nhận những tác động do hành động của chúng ta mang lại. Thế giới thật lớn, mà cũng thật nhỏ phải không?

 

Giờ tôi sẽ nói rõ hơn về “Hồ”. Thói quen của tôi khi đọc sách  là gạch chân những câu văn làm tôi chú ý và ghi ra một cuốn sổ. Không biết có phải vì đây là một cuốn sách đạt giải Nobel không mà tôi thấy phải cực kì, cực kì tập trung và cần một lượng kiến thức nhất định mới có thể hiểu được một số ít những gì cuốn sách này muốn truyền tải. Và dưới đây là một số những điều ít ỏi mà tôi khám phá ra được.

 

“Gimpei đang sắp khóc đến nơi. Vì hắn cảm thấy trong giọng nói của cô gái ấy một niềm hạnh phúc thuần khiết và sự cứu rỗi ấm áp.”

Câu hỏi đặt ra là tại sao nghe một giọng nói, hắn lại có cảm giác được cứu rỗi? Người ta cần sự cứu rỗi khi và chỉ khi chính họ đã làm điều gì đó trái với lương tâm. Gimpei biết. Hắn biết rõ mình đã làm những điều không phải. Vậy tại sao hắn biết là vậy, nhưng lại cứ tiếp tục làm, đó là sự buông thả bản thân hay đó chính là bản chất con người hắn? Có ai thắc mắc sao Gimpei lại là một con người như hiện tại không? Quá khứ của hắn như thế nào? Nó đã tác động gì đến hắn? Liệu khi biết rõ điều gì đã khiến hắn trở thành như vậy, chúng ta có thể có một cái nhìn khoan dung hơn với những hành động của hắn hay không? Câu hỏi này mỗi người hãy tự trả lời cho riêng mình nhé.

 

“Dù sao thì nghĩ rằng có một người bạn thân tới mức không còn gì bí mật với nhau là một ảo tưởng bệnh hoạn, đó là chiếc mặt nạ cho những điểm yếu của các cô gái. Không có bí mật là chuyện trên thiên đường hoặc dưới địa ngục, không phải chuyện trong thế giới loài người. Nếu em không có bí mật nào với Onda, tức là em đang không tồn tại cũng như không hiện sinh với tư cách một con người… Nơi nào không có bí mật thì không tồn tại tình bạn. Không chỉ riêng tình bạn, mà tất thảy tình cảm con người đều không tồn tại”

Tôi không có gì để nói nhiều về câu này của Gimpei, tôi chỉ ghi lại vì thấy nó đúng. Dù là có thân thiết với ai đến đâu thì mỗi người chúng ta cũng nên giữ lại cho riêng mình điều gì đó hay dành ra cho mình những khoảng lặng để được ở một mình, tự do trong thế giới riêng của bản thân, thả mình trôi nổi trong những kỉ niệm và suy tưởng.

 

“Lời nói dối một khi được thốt ra, sẽ bám theo kẻ nói dối mãi không rời. Lời nói dối bám theo Gimpei tựa như cái cách Gimpei bám theo những cô gái. Và có lẽ tội ác cũng như vậy. Tội ác một khi đã phạm phải, sẽ bám theo kẻ đã gây ra nó khiến cho tội ác ngày một thêm chồng chất. Thói quen xấu là thứ như vậy. Một lần bám đuôi phụ nữ sẽ khiến Gimpei phải bám đuôi thêm lần nữa. Dai dẳng như chứng nước ăn chân. Nó không ngừng lan từ chỗ này sang chỗ khác. Chứng nước ăn chân hè năm nay dù có dịu bớt thì sang hè năm sau nó lại nổi lên.”

Đúng là những câu chữ ám ảnh nhỉ? Lời nói dối có thể  xuất phát từ việc người đó muốn che giấu điều gì khiến họ tự ti. Chẳng phải lời nói dối về chứng nước ăn chân lỡ miệng thốt ra trước cổng nhà Hisaki của Gimpei cũng xuất phát từ cảm giác tự ti về đôi bàn chân xấu xí của mình sao? Bạn có nghĩ tội ác bắt đầu từ những thói quen xấu nhỏ giống tôi không? Những thói quen đó, vì nó nhỏ, không đáng chú ý nên chúng ta cứ nghĩ nó là vô hại, không quá nghiêm trọng và tự nhủ con người ai chả có tật xấu. Nhưng rồi sự buông thả bản thân, sự vô kỉ luật đã khiến chúng ta cứ lặp lại những hành vi đó trong vô thức ngày này qua ngày khác. Chính sự lặp đi lặp lại đó đã biến một hành vi xấu nhỏ ban đầu trở thành căn nguyên của một cái u ác tính, một con quái vật mà chúng ta không thể kiểm soát . Mà đúng là con người ai cũng có tật xấu thật, cũng có lúc có những suy nghĩ xấu xa. Vậy tại sao tất cả chúng ta không trở thành tội phạm? Tôi nghĩ đó là nhờ khả năng tự quản lý bản thân. Tất cả chúng ta đều mang trong mình cả phần ánh sáng lẫn phần bóng tối. Điều quan trọng là chúng ta chọn để phần nào hành động. Đó mới là con người thực của chúng ta.

 

Trong truyện cũng có nhắc đến lý do khiến Gimpei thích bám đuôi phụ nữ:

“Không phải một người đi ngang qua . Không phải một người mà ta chẳng biết là ai, ở đâu. Không phải một người mà khi tình cờ đi ngang qua, nếu không bám theo thì sẽ mất hút vào cái thế giới chẳng mong ngày tái ngộ?…Con người này sao mà khiến ta yêu mến quá chừng, cô gái này sao mà xinh đẹp quá chừng, trên đời không thể có kẻ thứ hai hút hồn ta đến vậy, ta tình cờ sượt qua người ấy trên đường, hoặc ngồi gần người ấy trong rạp hát, hoặc cùng bước xuống bậc thang lúc rời khỏi khán phòng sau một buổi hòa nhạc rồi cứ thế cách xa mà chẳng thể bắt gặp lần thứ hai trong đời. Dẫu là như thế, song ta chẳng thể níu chân một kẻ không quen để bắt chuyện. Đời là vậy ư? Những lúc ấy, anh buồn muốn chết, và trở nên như kẻ mất hồn. Muốn bám theo người ấy đến cùng trời mà không được. Bởi nếu muốn bám theo đến cùng trời, thì chỉ còn cách giết chết người ấy mà thôi.”

Tôi tin rằng trong số chúng ta cũng từng có cảm giác lưu luyến ai đó ngay khi gặp lần đầu tiên, nhưng không đến mức cuồng dại và tiêu cực như Gimpei. Đúng là cái gì quá cũng không tốt nhỉ. Trong truyện, Gimpei bám theo ba người phụ nữ, còn trước đó và sau đó thì không rõ con số này có tăng lên không? Tại sao hắn lại có sở thích đó? Cá nhân tôi nghĩ đó là do Gimpei là một người cô độc, người bạn duy nhất của hắn thì đã chết trận. Gimpei thiếu sự kết nối với thế giới này, điều đó khiến hắn muốn bám theo người khác như để giết thời gian. Hắn muốn trong công việc hắn làm có gì đó liên kết với người khác. Nhưng tại sao người mà Gimpei chọn bám theo lại là phụ nữ trẻ? Điều này thì liên quan đến cảm giác tự ti về đôi chân xấu xí của hắn chăng hay là một sự kiện gì đó trong quá khứ của hắn mà chúng ta chưa biết?

 

Có một điều khiến tôi thắc mắc đó là tại sao chi tiết đôi chân xấu xí cứ trở đi trở lại trong truyện như thế và nó nghiễm nhiên trở thành lý do cho tất cả mọi chuyện như vậy? Thậm chí lý do khiến đứa bé ở trong lòng đất cứ đi theo Gimpei chắc hẳn cũng là do bàn chân Gimpei xấu như loài thú? Và ngay sau đó, tác giả viết tiếp một đoạn như sau:

“Chẳng phải những bàn chân hài nhi chưa từng giẫm xuống cõi đời này thảy đều mềm mại, đáng yêu hay sao. Chẳng hạn như bàn chân của những đứa bé bay lượn xung quanh các vị thần trong các bức họa tôn giáo phương Tây. Rồi khi đã giẫm lên những đầm lầy, những tảng đá xù xì, những núi kim của trần gian, chúng sẽ trở nên giống như bàn chân của Gimpei.”

Đọc đến đây, tôi tự hỏi Gimpei mặc cảm về bàn chân hay mặc cảm về những lỗi lầm? Không phải Gimpei cũng từng là trẻ con, cũng từng có đôi chân đẹp đẽ hay sao?

Trong truyện có một đoạn như thế này:

“Ngọn núi đẹp nhất trên thế gian này không phải là ngọn núi cao xanh rờn. Mà là ngọn núi cao hoang tàn vì đá và tro núi lửa. Nó hiện ra trong bất cứ màu sắc nào khi nhuộm dưới mặt trời buổi sáng và buổi chiều. Nó vừa là màu hồng vừa là màu tím. Giống như sự biến đổi của màu trời trong bình minh và ráng chiều”

Không hiểu sao khi đọc đến đây, thay vì nghĩ nó chỉ là một đoạn tả cảnh thông thường tôi lại liên tưởng đến con người. Cuộc đời của một con người có ý nghĩa không phải là cuộc đời diễn ra toàn những điều tốt đẹp mà là cuộc đời của một con người vượt qua những khó khăn chông gai thử thách và trở nên kiên cường. Nó khiến tôi nhớ đến một đoạn trong bài diễn thuyết “Người lính trên trận địa” của Theodore Roosevelt:

“Sự ghi công thuộc về người thực sự đứng trên trận địa với bộ mặt trầy xước vì khói bụi, mồ hôi và máu; người gắng gỏi gồng mình, người mắc sai lầm, người mà hết lần này đến lần khác suýt chạm tay vào chiến thắng, bởi không có ai nỗ lực mà không mắc sai lầm hay vấp váp; nhưng đó mới là người thực sự gắng sức làm điều gì đó; người biết thế nào là nhiệt huyết cháy bỏng, hi sinh một cách vĩ đại; không từ nan vì một lý do xứng đáng, người mà trong trường hợp tốt nhất, cuối cùng sẽ chạm tay được vào ánh hào quang của chiến công hiển hách và trong trường hợp tồi tệ nhất, nếu thất bại, thì chí ít họ cũng thất bại khi đang liều lĩnh một cách vĩ đại”

Cuộc đời con người nếu cứ êm đềm mà trải qua thì chẳng có gì để nói, nhưng nếu cuộc đời đó gồm những con sóng dữ, những dải núi cao, những chặng đường ghồ ghề thì lại khác.

Tác phẩm này có những điểm rất được đó là việc miêu tả chi tiết tâm lý cụ thể như đang quay chậm, thích hợp vừa đọc vừa tưởng tượng. Tác giả là một người rất biết sắp xếp các đoạn văn, chi tiết sao cho chúng thể hiện một cách tốt nhất điều mà tác giả muốn truyền đạt. Tuy nhiên thì, cá nhân tôi thấy nó thiếu sự kịch tính, giọng văn đều đều, khó khơi được sự hứng thú của người đọc. Nhận xét về phong cách văn chương của tác giả, giáo sư Nguyễn Huệ Chi đã viết như sau:

“Chủ đề xuyên suốt tác phẩm của Kawabata là nỗi cô đơn, cái chết, tình yêu, dục tính, sự đau khổ. Những luồng mạch tư tưởng này đều bắt nguồn từ cảm quan sâu xa của nhà văn về tính cách phù du của đời người và tạo vật. Đặc biệt ông nhấn mạnh tấn bi kịch đoạn tuyệt đang diễn ra giữa hai thế giới quá khứ và hiện tại ngay trong cùng một nước Nhật ở thời đại mình. Và bằng sức mạnh nghệ thuật, ông như muốn xác nhận với tâm thế buồn rầu, mặc cảm, sự ẩn nhẫn chịu đựng rằng thế giới quá khứ quả thật đang trôi qua không thể vãn hồi được nữa.”

(Từ điển văn học bộ mới 2004)

Gấp quyển sách này lại, tôi thấy lòng mình trĩu nặng suy tư. Tôi tự hỏi bản thân rằng liệu tôi có đang quá khắt khe khi đánh giá người khác? Dù Gimpei là một người không tốt, làm nhiều việc sai lầm thì tôi vẫn nghĩ nếu gặp chuyện không vui thì hắn cũng buồn chẳng kém ai.Dù sao thì đó cũng là quyền của hắn. Tất nhiên chúng ta có quyền thích hoặc không thích một ai đó nhưng đừng áp đặt quan điểm của mình lên người khác. Đừng bắt họ phải mạnh mẽ khi sinh ra họ đã yêu đuối, đừng bắt họ nói nhiều khi bản chất họ vốn là người ít nói, nội tâm. Đừng bắt họ phải theo tiêu chuẩn của chúng ta mà hãy nhìn họ như chính con người họ.

1 điểm2 điểm3 điểm4 điểm5 điểm6 điểm7 điểm8 điểm9 điểm10 điểm (No Ratings Yet)
Loading...

Leave a Reply

%d bloggers like this: