CON CỦA NÓE: MỘT Ý NIỆM KHÁC VỀ TÌNH YÊU THƯƠNG

Tác phẩm của thường súc tích trong một sự giản lược tinh tế, những câu từ hiện lên như tia sáng lóe trên những ngón tay nhà ảo thuật gia trong tích tắc, đồng hiện với tia sáng trong nhận thức. Ông trao cho ta những ý niệm khác dẫu giản đơn mà sâu sắc đến lạ. Trong tác phẩm con của Nóe, ông cho ta nhìn nhận một ý niệm khác về tình yêu thương.

Chúng ta luôn muốn trở thành một người biết yêu thương và được yêu thương. Tình yêu thương trở thành giá trị tối thượng, nó được rao giảng ở khắp mọi nơi, trở thành một bài học đạo đức cốt yếu. Nhưng vào những giai đoạn lịch sử khắc nghiệt, khi chiến tranh trở thành một trong những tình thế lớn nhất buộc loài người đối mặt với những vấn đề mang tính bản chất trong sự tồn tại của mình: Sự sống, cái chết, tình yêu, sự hi sinh,…, các giá trị hiện ra với tất cả tính bấp bênh của nó, lảo đảo trên một giới hạn mơ hồ của “cân bằng mong manh”. Trong Con của Nóe, Eric Emmanuel Schmitt chọn một trong những giai đoạn lớn nhất của lịch sử loài người, khi Hitler tàn sát người Do Thái một cách man rợ. Ông không đi sâu vào cuộc chiến, ông đi vào cuộc sống của những nạn nhân, mà ở đây nhân vật chính là Joseph – một đứa trẻ 9 tuổi người Do Thái. Cậu được cha Pons nhận nuôi trong tu viện Villa Jaune. Không đẫm máu, khắc nghiệt để như một quyển tiểu thuyết lịch sử, trái lại, nhẹ nhàng, trong trẻo qua những câu nói thơ ngây của đứa trẻ mà các vấn đề triết học được hiển hiện. Khai thác lịch sử trong tiểu thuyết, song lịch sử không phải là chủ đề chính mà là những con người đứng trước tình thế lịch sử đó, đã nhận thức được điều gì. Cha Pons – một cha xứ với tình yêu cao cả đã nói,

“ …ta tự hỏi mình, chẳng phải sự tôn trọng mang tính nền tảng hơn tình yêu hay sao ? Và cũng dễ thực hiện hơn…Yêu kẻ thù của mình như đức Jesus nói và chìa má còn lại ra, cha thấy điều đó thật đáng ngưỡng mộ nhưng không thể làm được… Tuy nhiên, liệu tình yêu có phải là một nghĩa vụ? Cha không nghĩ là được…

sự tôn trọng còn cao hơn tình yêu

…Nó là một nghĩa vụ liên tục không ngừng nghỉ. Điều này cha thấy là có thể. Ta có thể tôn trọng người ta không yêu thương hoặc người ta không quan tâm đến. Nhưng yêu thương họ ư? Vả lại, nếu ta đã tôn trọng họ rồi thì có nhất thiết phải yêu thương họ không?.Thật khó, tình yêu ấy à, người ta không thể tạo ra, không thể kiểm soát nó cũng như không thể kéo dài nó”


(c) Hoài Nam

Tình yêu luôn được cho là một giá trị phổ quát để xem xét con người, nhưng khi đi vào đời sống, khi nó đòi hỏi giá trị của hiện hữu cá nhân, thì ta cần xem lại. Chúng ta cần tình yêu, nhưng mỗi người cần tình yêu từ những điều khác nhau và ta cũng yêu những điều khác nhau. Hitler cũng yêu dân tộc của mình và yêu lí tưởng của mình, sao ta có thể nói được tình yêu ấy là sai. Vấn đề không phải là mâu thuẫn giữa yêu và ghét mà là mâu thuẫn giữa những điều mà chúng ta yêu, mỗi người có một lựa chọn cho riêng mình. Ta thường hay muốn người khác cũng yêu thứ mà mình yêu, nhưng chúng ta khác nhau, chúng ta không thể hoàn toàn sở hữu những giá trị chung. Tình yêu thật sự là một thứ cảm xúc, nó có thể được rao giảng trên lí thuyết như một thứ đạo đức, nhưng trên thực tế người ta không thể tạo ra, không thể kiểm soát nó cũng như không thể kéo dài nó.

Mà cảm xúc thì thật bấp bênh, nó nằm ngoài sự suy xét của lí trí. Khi tình yêu đến mức nào đó trở thành một biểu tượng cần sự tôn thờ của ý chí, con người trở nên tàn bạo. Người khác không yêu thứ như ta nên ta đâm ra ghét họ hay tệ hơn là ta ghét cái thứ mà người khác yêu, mà tệ nhất là ta biến tình yêu của mình thành một sự độc tài. Hitler đã biến tình yêu dân tộc mình thành một biểu tượng mà Hitler dùng ý chí lớn lao của mình để phụng sự nó, mong muốn áp đặt nó trở thành biểu tượng chung về tình yêu cho nhân loại. Khi ta chỉ chấp nhận một tình yêu duy nhất, nó đối nghịch với hàng triệu cái duy nhất ngoài kia của hàng triệu cá nhân duy nhất, nó trở thành một hiểm họa nếu con người không biết đến sự tôn trọng. Người ta như con lắc đi qua lại giữa hai thái cực yêu và ghét nhưng sao không ở thế cân bằng của nó là sự tôn trọng.

Sự tôn trọng là thứ ta có thể học được và mang tính nền tảng. Khi ta tôn trọng, ta đặt mình vào tình thế của kẻ khác và nghĩ cho họ, ta tôn trọng họ như ta tôn trọng chính ta. Xét cho cùng, tôn trọng được tạo nên từ sự cảm thông và mong muốn được thấu hiểu kẻ khác. Tình yêu, dẫu cao cả, nhưng mang tính chủ quan, do đó thu hẹp trong sự ích kỉ của một vài cá nhân, trong khi đó, sự tôn trọng lại mang tính khách quan, nghĩa là sẵn sàng mở lòng mình với tha nhân. Nhưng chỉ vậy thôi, ta không nhất thiết phải yêu thương họ. Trước khi ta có thể yêu ai đó, ta nên bắt đầu bằng việc tôn trọng họ. Sự tôn trọng là nền tảng của sự công bằng, tình yêu thương. Hơn hết, sự tôn trọng ta có thể học tập được, nó không bắt ta vứt đi thứ của mình yêu, không bắt ta phải sẵn sàng đón lấy kẻ khác vào cuộc sống của mình. Điều đó nghĩa là ta vẫn giữ được tính cá nhân của mình, ta yêu thứ mình yêu và ta để người khác yêu thứ mà họ yêu mà không phán xét. Không thể trở thành người ta yêu, chí ít hãy để họ là những tha nhân mà không phải kẻ thù.

ta yêu thứ mình yêu và ta để người khác yêu thứ mà họ yêu mà không phán xét
Với Con của Noé, Eric Emmanuel Schmitt đã phơi bày số phận nghiệt ngã của con người trong chiến tranh, đặc biệt là trẻ em với những cuộc đấu tranh sinh tồn và chấn thương nội tâm sâu sắc. Bằng cách khai thác một giai đoạn lịch sử đẫm máu, ông đã đặt lại một trong những vấn đề cơ bản nhất trong sự tồn tại của con người: Tình yêu. Nó được nhìn từ một góc độ tỉnh táo hơn : Sự Tôn trọng.
Tôn trọng là trung gian giữa yêu và ghét mà như Milan Kundera nói, để sống, ta cần có “Sự hiền minh của lưỡng lự”.
Xuân Trang.


Leave a Reply

%d bloggers like this: