CHÚ BÉ MANG PYJAMA SỌC – Review của Aimai Kun

“ Cậu là bạn thân nhất của tớ, Shmuel ạ” .. ”Bạn thân nhất đời của tớ”. ………..

Nhiều người bạn hỏi tôi rằng “ Mày đọc sách nhiều làm gì, cuộc sống trong đó chỉ là 1 thế giới hư cấu mà thôi, thay bằng đọc những sách khác có phải thêm kiến thức không?”. Tôi thường im lặng và không nói gì. Họ không sai, chỉ là những suy nghĩ cảm nhận không đồng điệu với mình mà thôi. Văn học không đơn thuần chỉ là ngôn từ mĩ miều, sao rỗng ; văn học đã vẽ lên cả 1 thời đại lịch sử, với những con người nhỏ bé lịch sử, dù họ không nổi tiếng nhưng lại đại diện cho số phận cả 1 lớp người. Tôi đọc “ ”, và tôi thấm thía điều đó vô cùng.

”Chú bé mang pyjama sọc”; tên sách đã để lại ấn tượng lớn; bìa sách trông cực kì lạ lẫm, đẹp mắt như hầu hết sách của . Hình ảnh dây thép gai đau thương, khiến người ta liên tưởng tới những năm tháng bi thương trong lịch sử người , nhưng ở đó có những cánh máy bay giấy, như vớt vát lại chút mềm mại, nhẹ nhàng cho trang bìa.

Đọc những trang đầu tiên, tôi mơ màng nghĩ về cuộc sống nơi châu Âu hoa lệ, với những con đường lát đá vang tiếng trẻ con nô đùa, với những cỗ xe ngựa, những tòa nhà xa hoa, lộng lẫy. Rồi những trang tiếp trôi đi, tôi đã nghĩ đây là 1 cuốn sách thiếu nhi nửa vời, 1 sự kiện lịch sử lớn dưới cái nhìn của trẻ con. Nhân vật chính trong tác phẩm là 1 cậu bé người Đức, Bruno. Tác phẩm không tập trung miêu tả tâm lí nhân vật nên tính cách của Bruno không có gì đặc biệt, hình mẫu của những đứa trẻ châu Âu. Một điều rõ ràng hơn nữa là hầu hết các nhân vật của tác phẩm cũng đều như vậy : cha, mẹ, chị gái, người giúp việc… cái riêng của các nhân vật dường như rất mờ nhạt.

Tuy nhiên, ở tác phẩm này, có điều gì đó làm người đọc không muốn đặt cuốn sách xuống. Thường thì khi tôi đọc cuốn sách nào dạng này, sẽ là kiểu tác giả để 1 điều gì đó ngạc nhiên, tình huống bất ngờ, hay những xung đột chuẩn bị lên cao trào….rồi thì a lê hấp, chương tiếp theo!!! Đảm bảo là mình cũng khó lòng đặt cuốn sách xuống nhưng lúc đọc xong, đầu óc trở nên rối lại vì một mạch truyện quá dài. Với “ chú bé mang pijama sọc” nhiều chương truyện được kể theo lối rất giản dị, mộc mạc, nhưng chính giọng kể có vẻ đều đều đó lại khiến người đọc muốn khám phá tiếp, chờ đợi 1 điều gì đó mới mẻ. Tuy nhiên, không phải toàn bộ câu chuyện đều như vậy, cao trào được đẩy lên ở những chương cuối cùng.

Thực ra, cho dù tác phẩm cũng có những cao trào, theo những gì tôi nghĩ,thì nó cũng không dữ dội, hoa mỹ như nhiều tác phẩm khác. 1 chương truyện 16 trang đã làm choáng váng người đọc với những lối ngoặt trong cách dẫn dắt truyện. Cái chết không được miêu tả một cách đau đớn nhưng đầy ngỡ ngàng, bàng hoàng cho người đọc, sự ra đi của 2 cậu bé đều thanh thản. Dường như mọi cái tàn khốc của Auschwitz đều không được khắc họa rõ nét, thay vào đó, người đọc có thể tự cảm nhận qua chi tiết ở chương gần cuối truyện : một tiếng còi hú và cả hàng trăm người bước vào một căn phòng, “ Bruno nhận ra rằng mình vẫn đang nắm tay Shmuel và không gì trên đời có thể thuyết phục cậu rời bàn tay ấy”

Tác phẩm viết về 1 cậu bé 9 tuổi nhưng dường như, nó phù hợp cho tất cả mọi người. Lịch sử tàn khốc dữ dội qua cái nhìn của đứa trẻ giúp tác phẩm có thể tiếp cận đối tượng nhỏ tuổi, nhưng cũng giúp người lớn hiểu được những suy nghĩ non nớt, những mất mát mà những đứa trẻ Do Thái phải hứng chịu. Đối với tôi, tác phẩm dường như xoay quanh 2 chữ : ĐỐI LẬP. Hàng rào dây thép gai như là 1 biên giới vô hình giữa sự sống và cái chết, một khung cảnh đối lập hơn bao giờ hết. Một bên là một tòa nhà 3 tầng, với khu vườn và những con người với cuộc sống sung sướng, bên kia là khu tập trung của những nạn nhân của , với những khu nhà lụp xụp, sự tra tấn dã man, một khung cảnh như một bãi nghĩa địa. Trên nền 2 khung cảnh đó là 2 đứa trẻ khác nhau về hoàn cảnh, nhưng đồng điệu trong suy nghĩ : ngây thơ, trong sáng. Bruno luôn quan tâm, lo lắng cho Smuel còn Smuel luôn tha thứ cho những lỗi làm mà Bruno đã gây ra cho mình. Tôi không quên được ánh mắt như van lơn của Shmuel chờ lời giải thích từ người bạn khi Kotler thấy Shmuel đang ăn trong bếp nhà Bruno. Cậu đã mong tìm Bruno, tìm sự trung thật, dũng cảm từ người bạn mình, nhưng đáp lại đó, chỉ là cái nhìn đầy sợ hãi và chạy trốn của Bruno. Lúc này, Shmuel chỉ còn biết im lặng và chịu đựng.

Như bất kì tác phẩm nào viết về , tôi không mong sẽ tìm được lối thoát, sự giải phóng về thể xác cho những con người nơi đấy nhưng luôn hy vọng sẽ có chút ánh sáng le lói trong tâm hồn họ. Và giữa 2 thế lực tồn tại đó, Bruno và Shmuel hiện lên như chính cái đẹp đẽ nhất chắt lọc ra từ 2 hoàn cảnh đối lập.

Dường như để tìm được hết những chi tiết mang đầy ý nghĩa thì rất khó với một người đọc ở trình độ “non” như tôi, và trong cái lúc viết những dòng này, tôi cũng không thể nhớ hết được, nhưng có lẽ chi tiết bộ pijama sọc sẽ luôn ám ảnh với tôi. Một cuộc sống với nhiều điều trái ngang, trong khi Bruno mong muốn được khoác lên mình bộ quần áo đó, được sống trong cái “ khu vực bên kia” với nhiều trẻ con để chơi cùng thì với Shmuel, thoát khỏi bộ quần áo này là thoát khỏi của kiếp sống địa ngục. Cả Bruno và Shmuel đều được toại nguyện, Bruno đã hình dung ra được cuộc sống nơi đó và Shmuel đã tìm được con đường giải thoát của mình, bên người bạn thân. Câu chuyện dù kết thúc thế nào đi nữa, thì tính nhân văn của nó, vẫn rúng động lòng người đọc. Tình bạn có thể nảy sinh trong bất cứ hoàn cảnh nào, kể cả trong những lúc tưởng chừng như vô vọng. Tôi lại nghĩ đến Anne Frank, một cô bé với đầy nghị lực lớn lao, dù trong hoàn cảnh cuộc sống tù túng, ngột ngạt, cô vẫn gieo vào cuộc sống của mình niềm hy vọng, niềm tin, sự lạc quan, và cả tình yêu. Tôi nghĩ đến những thân phận con người vất vả, khổ cực trong “ Không số phận”, trong “ Kinh cầu nguyện cho 1 đứa trẻ không ra đời”.. Và giờ đây, tôi lại nghĩ về Bruno và Shmuel bé nhỏ của tôi.

Gập cuốn sách lại, tôi vẫn cảm thấy chút gì đó hụt hẫng, chắc là vì tác phẩm đã đẩy người đọc đến một cái kết thúc quá nhanh. Ép cho nước mắt chảy ra nhưng dường như là không thể được. Có lẽ, khi người ta ngẫm lại thì vẫn còn cảm thấy điều gì nhức nhối, day dứt trong lòng. Và trong tôi, vẫn còn ám ảnh khung trời mùa hè ấy,vòm trời cao vợi ấy với 2 đứa trẻ đang nhìn nhau qua tấm hàng rào dây thép gai tưởng như không chừng sụp đổ…

Hà Nội, 3/1/2012
Aimai Kun

Leave a Reply

%d bloggers like this: